De Nijlgod Hapy

Uit Kemet

De god Hapy stond in het oude Egypte in verband met de overstroming van de Nijl. Deze Nijlgod wordt vaak verward met de andere god Hapy, een van de vier Horuszonen. De partners van de Nijloverstroming Hapy waren de godinnen Nechbet en Wadjet, van respectievelijk Opper- en Neder-Egypte. Later deelde Hapy, door zijn associatie met de god van het oerwater Noen, diens partner Noenet. De naam Hapy betekent 'de rennende', waarschijnlijk verwijst dit naar het stromen van de Nijl. Men veronderstelt dat de naam Hapy zelfs de oorspronkelijke naam van de Nijl is. Hapy wordt daarom niet alleen met de overstromingen maar ook met de rivier zelf geassocieerd.

De Nijl vormde de bron van het leven en Egypte was voor haar landbouw afhankelijk van de overstromingen. Hapy bracht vruchtbaarheid en was hierdoor erg populair onder de bevolking van het Nijldal. Door het cyclische karakter van de overstromingen, waardoor het zaad in de aarde kon ontkiemen, zag men Hapy als een manifestatie van de kosmische orde. De overstroming werd ook wel omschreven als 'de komst van Hapy'. De natuur was grillig en soms kampte de Nijl met een extreem hoge of lage waterstand. Dit kon desastreuze gevolgen hebben voor een land dat zo afhankelijk is van water. Hapy waakte over de Nijl en zorgde voor een goede balans tussen de overstroming en de vruchtbaarheid. Omdat hij werd aangemerkt als scheppergod werd hij ook 'de vader van de goden' genoemd.

Een andere beschrijving van Hapy is 'heer van de vissen en de vogels' en tot zijn gevolg behoorden vele krokodillengoden en kikkergoden. Hapy werd verder beschouwd als 'vriend van Geb', de aardgod en 'heer van Nepri', de god van het graan. Afbeeldingen van Hapy laten een dikbuikige man zien met een hoofddoek en een hangende vetkwab op de borst. Hij draagt een tamelijk korte riem of een soort lendendoek. Vaak wordt hij weergegeven met een papyrusplant op zijn hoofd. Hij houdt hierbij papyrus- en lotusstengels vast en leunt tegen een goed gevulde offertafel. Dikwijls is zijn huid blauw of groen gekleurd. Deze kenmerken symboliseren de vruchtbaarheid. Vanaf de 5^de dynastie ziet men op de lage registers van tempelmuren afbeeldingen van Hapy en andere vruchtbaarheidsgoden die offergaven de tempel in dragen. Deze gaven waren bestemd voor de goddelijke eigenaar van deze tempel. Ook ziet men afbeeldingen van Hapy, waarbij hij een volle offertafel draagt. Soms heeft hij de karakteristieke gelaatskenmerken van de heersende farao. Op deze wijze benadrukte men de goddelijke relatie tussen Hapy en de farao.

Vaak zijn aan de zijkanten van zitbeelden van farao's twee Hapyfiguren te zien, die de papyrus van Opper-Egypte en de lotusplant van Neder-Egypte met elkaar verbinden. Het symboliseert de samenvoeging van de beide landen in Egypte door de twee planten aan elkaar te knopen. Deze knoop wordt ook wel (sema) genoemd. Deze hiëroglief stelt twee longen, verbonden met een luchtpijp voor, een symbool voor de verbintenis van twee gelijke delen, in dit geval Opper- en Neder-Egypte. Men ziet de sema-knoop ook vaak op tempelwanden afgebeeld.

Hoewel in de hymne van Hapy staat dat hij geen eigen gedenktekens heeft, werd hij toch tot ver buiten zijn cultuscentra vereerd en veelvuldig afgebeeld in tempels van andere goden. Ter ere van hem werd zelfs een jaarlijks festival gehouden waar veel Egyptenaren op af kwamen. De hoofdcultus van Hapy lag vooral in gebieden waar de stroming van de Nijl op zijn wildst was, zoals bij Gebel el-Silsila, 65 kilometer ten noorden van Assoean. Ook bij de veronderstelde bron, in een grot dichtbij Assoean, werd Hapy vereerd.

JB

Bronnen:
– The complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt - R.H. Wilkinson
- Foto Nechbet en Wadjet - Roel Rijsdam
- Foto sema taoey, ‘het samenknopen van de beide landen’ – Roel Rijsdam
- Foto Nijlgod Hapy – Petra Lether

• Home
• Cursussen
• Over de makers
• Bronnen
• Contact

• Goden
• Tempels
• Farao's
• Graven
• Samenleving
• Kunst