De god Chonsoe

Uit Kemet

Chonsoe (chensoe) was een maangod. In het verleden dacht men dat zijn naam een afgeleide was van wat placenta betekent en  koning: de personificatie van de koninklijke placenta. Nu wordt algemeen aangenomen dat zijn naam gerelateerd is aan het werkwoord (chenes), dat doorkruisen of zwerven betekent. ‘Hij die de hemel doorkruist’ verwijst mogelijk naar de nachtelijke hemelreis van de maan. Zijn belangrijkste Thebaanse manifestatie was als Chonsoe in Thebe: (chensoe em-waset nefer-hetep).

Aanvankelijk werd de god Chonsoe voorgesteld als een bloeddorstige godheid, zoals in de Piramideteksten (PT), waar hij in de beroemde 'Hymne van de Kannibaal' wordt genoemd. Later werd hij geassocieerd met het baren van kinderen. Chonsoe behoorde samen met zijn vader Amon en moeder Moet tot de Thebaanse triade. Hoewel sterk verbonden met deze twee godheden, werd hij in Kom Ombo gezien als zoon van Hathor en Sobek en in de tempel van Edfoe werd hij geassocieerd met Osiris. Als maangod bracht men hem ook in verband met de luchtgod Sjoe en met Horus. Chonsoe werd geassocieerd met de tijd en men geloofde dat hij de zwangerschap van mens en dier kon beïnvloeden. Hij bezat scheppende kracht voor alle levende wezens.

Doorgaans wordt Chonsoe in menselijke gedaante afgebeeld. Meestal zien we hem als jonge man, in mummiewindsels gewikkeld of in nauwsluitende kleding, met zijn armen geheel of gedeeltelijk bedekt. Zijn hoofd is getooid met een volle maan en een halvemaanvormige schijf. Als kind van Amon en Moet draagt hij de jeugdlok. Ook draagt hij de gekrulde baard, zoals gebruikelijk bij de goden. Verder wordt hij afgebeeld met de kromstaf, de vlegel en de was-scepter of djed-staf. Om zijn nek heeft hij de menat, een halskraag met een contragewicht in de nek in de vorm van een omgekeerd sleutelgat. Hiermee onderscheidt hij zich van de god Ptah, die een soortgelijke kraag draagt, maar bij wie het contragewicht doorgaans de vorm heeft van een soort kwast. Daarnaast wordt Chonsoe als hemelgod afgebeeld met een valkenkop, die zich door de volle en halfvolle maan op het hoofd onderscheidt van de goden Horus en Ra.

Het heilige dier van Chonsoe was een groene baviaan (Papio anubis), die door de oude Egyptenaren als een aan de maan verwant dier werd beschouwd. Afbeeldingen hiervan zijn schaars. Er zijn kleine amuletten bekend die Chonsoe in volledig menselijke gedaante afbeelden of met de valkenkop, soms met zijn goddelijke ouders Amon en Moet. Ook treft men Chonsoe samen met Horus aan, afgebeeld op de rug van een krokodil op zogenaamde 'cippi'. Een cippus is een magisch plakkaat, dat de geneeskracht van de godheid symboliseert.

Thebe vormde de voornaamste cultusplaats voor Chonsoe. Op het terrein van het tempelcomplex van Karnak had Farao Thoetmoses III (18^de dynastie) al een tempel voor Chonsoe gebouwd, zoals blijkt uit de fundamenten. Farao Ramses III uit de 20^ste dynastie heeft er een nieuwer heiligdom bovenop gebouwd. De opvolgers van Ramses III voltooiden de bouw. De pyloon dateert uit de regeringsperiode van Pinodjem I uit de 21^ste dynastie.

Tijdens sommige festivals, zoals het Nieuwjaarsfestival, werd het beeld van Chonsoe uit zijn heiligdom gehaald en samen met de beelden van Amon en Moet op de heilige bark gezet. Vervolgens werd de bark via de processieweg naar de tempel van Loeksor gebracht. Chonsoes genezende krachten waren algemeen bekend. Zo werd aangenomen dat hij persoonlijk verantwoordelijk was voor de genezing van Ptolemaeus IV, die zichzelf 'hij die geliefd is door Chonsoe, die de koning beschermt en kwade geesten verdrijft' noemde.

JB

Bronnen:
– The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt - R.H. Wilkinson
– Het Oude Egypte – T. Wilkinson
- Foto’s – Roel Rijsdam

• Home
• Cursussen
• Over de makers
• Bronnen
• Contact

• Goden
• Tempels
• Farao's
• Graven
• Samenleving
• Kunst